دوره مجازی «روانشناسی اخلاق لاروشفوکو؛ مروری بر کتاب تأملات فرانسوا دو لاروشفوکو» استاد مصطفی ملکیان
دوره مجازی «روانشناسی اخلاق لاروشفوکو؛ مروری بر کتاب تأملات فرانسوا دو لاروشفوکو» استاد مصطفی ملکیان
استاد مصطفی ملکیان
زبان دوره: فارسی
سطح دوره: مناسب بزرگسالان
نحوه برگزاری: مجازی، در محیط اسکای روم
سرفصلها: 1
تعداد جلسات: 4
روز: شنبهها
ساعت: 18 تا 19:30
تاریخ شروع: شنبه 4 مهر ماه
در این دوره آنلاین چه میآموزیم؟
ویدئو معرفی دوره
درباره دوره روانشناسی اخلاق لاروشفوکو:
گاهی برای فهم اخلاق، لازم است پیش از آنکه بپرسیم «چه باید بکنیم؟»، از خود بپرسیم: چرا آنگونه که میگوییم رفتار نمیکنیم؟
آیا انگیزههای اخلاقی ما همیشه همان چیزی است که درباره خودمان تصور میکنیم؟
آیا ممکن است عملی را به نام خیرخواهی انجام دهیم، اما در پسِ آن، میل به تأیید، قدرت، برتری یا جلب توجه پنهان باشد؟
آیا انسان خودش را آنچنان که هست میشناسد یا در شناخت خویشتن نیز دچار خودفریبی میشود؟
کتاب «تأملات» لاروشفوکو از همین نقطه اهمیت پیدا میکند. لاروشفوکو به جای آنکه صرفاً درباره بایدها و نبایدهای اخلاقی سخن بگوید، به سراغ انسانِ اخلاقورز و انگیزههای او میرود؛ انسانی که ممکن است حتی در هنگام انجام دادن یک عمل ظاهراً اخلاقی، از انگیزههایی کمتر اخلاقی تأثیر بگیرد.
این دوره با تدریس مصطفی ملکیان، تلاشی است برای خواندن و فهمیدن این نگاه از منظر روانشناسی اخلاق و تأمل درباره یکی از مسائل بنیادی زندگی اخلاقی: نسبت میان آنچه درباره خود میپنداریم و آنچه واقعاً ما را به رفتارهایمان برمیانگیزد.
این دوره صرفاً شرح زندگی و آثار لاروشفوکو یا معرفی تاریخی کتاب «تأملات» نیست. مسئله اصلی، فهم نگاه لاروشفوکو به انگیزههای انسانی، خودفریبی، خودشناسی، فضیلت، رذیلت و پیچیدگیهای رفتار اخلاقی است.
در این مسیر، گزارهها و تأملات لاروشفوکو فرصتی برای پرسیدن پرسشهایی درباره خود انسان فراهم میکنند؛ پرسشهایی که فقط به یک دوره تاریخی یا یک فیلسوف خاص محدود نمیشوند.
پاسخ به سوالاتی درباره دوره مجازی روانشناسی اخلاق لاروشفوکو:
من روانشناس هستم. آیا این دوره برای من مناسب است؟
بله، بهویژه اگر به این پرسش علاقهمندید که انسان چرا رفتار میکند، نه فقط اینکه چگونه رفتار میکند.
برای روانشناسان و رواندرمانگران، دیدگاه لاروشفوکو میتواند از این جهت قابل تأمل باشد که مسئله انگیزه، خودفریبی، دفاع از خویشتن و فاصله میان خودپنداره و واقعیت، با بسیاری از مسائل روانشناختی پیوند دارد.
البته این دوره قرار نیست یک دوره آموزشی تخصصی در روانشناسی یا رواندرمانی باشد. ارزش آن بیشتر در ایجاد یک چارچوب فکری برای دقیقتر دیدن انسان و انگیزههای او است.
آیا این دوره برای کسانی که به روانشناسی اخلاق علاقهمندند، مناسب است؟
بله. این دوره میتواند نقطه ورود مناسبی به یکی از حوزههای مهم و میانرشتهای اندیشه معاصر باشد؛ حوزهای که درباره رابطه میان شناخت، هیجان، انگیزه، قضاوت اخلاقی و رفتار اخلاقی پرسش میکند.
روانشناسی اخلاق تنها نمیپرسد «کار اخلاقی چیست؟»؛ بلکه میپرسد:
انسان چگونه درباره خوب و بد قضاوت میکند؟
چه چیزی او را به رفتار اخلاقی یا غیراخلاقی سوق میدهد؟
آیا انسان انگیزههای واقعی خود را میشناسد؟
چه نسبتی میان باورهای اخلاقی و رفتار واقعی ما وجود دارد؟
لاروشفوکو از زاویهای خاص، بخشی از همین پرسشها را پیش روی ما میگذارد.
اگر دانشجوی روانشناسی باشم چطور؟
اگر به مباحث نظری و بنیادی روانشناسی علاقهمندید، این دوره میتواند نگاه شما را به مفهوم «انگیزه» گستردهتر کند.
روانشناسی اخلاق در نقطه تلاقی پرسشهای روانشناختی و اخلاقی قرار میگیرد:
- انسان چگونه درباره رفتار خود قضاوت میکند؟
- چگونه انگیزههای خود را تفسیر میکند؟
- چرا گاهی دلایل اعلامشده ما با انگیزههای واقعیمان یکسان نیستند؟
لاروشفوکو یکی از متفکرانی است که این پرسشها را با زبانی تیزبینانه و گاه چالشبرانگیز پیش میکشد.
آیا برای فیلسوفان و علاقهمندان به فلسفه هم مناسب است؟
این دوره میتواند برای علاقهمندان به فلسفه نیز فرصتی برای نزدیک شدن به بخشی از سنتی باشد که به جای تمرکز صرف بر «زندگی اخلاقی مطلوب»، به واقعیت روانشناختی انسان اخلاقورز توجه میکند.
در خواندن لاروشفوکو، پرسش فلسفی از انسان با پرسش روانشناختی درباره انگیزههای او به هم نزدیک میشود.
این دوره بیشتر فلسفی است یا روانشناختی؟
نقطه جذاب دوره دقیقاً در مرز میان این دو حوزه قرار دارد.
موضوع، صرفاً نظریههای روانشناسی نیست و قرار نیست فلسفه نیز صرفاً به شکل تاریخی بررسی شود.
مسئله این است که وقتی درباره اخلاق سخن میگوییم، چه تصویری از انسان و انگیزههای او داریم؟
لاروشفوکو از این جهت اهمیت دارد که درباره اخلاق، انسان را همانطور که دوست داریم ببینیم توصیف نمیکند؛ بلکه ما را با پیچیدگیها، تناقضها و گاه خودفریبیهای انسان روبهرو میکند.
اگر هیچ آشنایی قبلی با لاروشفوکو نداشته باشم، میتوانم در دوره شرکت کنم؟
بله. برای شرکت در دوره، آشنایی تخصصی با لاروشفوکو ضروری نیست.
آنچه اهمیت دارد، علاقه به پرسشهایی درباره انسان، اخلاق، انگیزه و خودشناسی است.
دوره میتواند هم برای کسی که نخستین بار با لاروشفوکو مواجه میشود و هم برای کسی که پیشتر «تأملات» را خوانده است، زمینهای برای فهم دقیقتر اندیشه او فراهم کند.
این دوره برای خودشناسی هم کاربرد دارد؟
اگر خودشناسی را فقط به معنای شناخت ویژگیهای شخصیتی خود ندانیم، بلکه آن را توانایی دیدن صادقانهتر انگیزهها، خواستهها و توجیهات خود بدانیم، آنگاه اندیشه لاروشفوکو ارتباط مستقیمی با مسئله خودشناسی پیدا میکند.
شاید یکی از مهمترین پرسشهایی که در مواجهه با لاروشفوکو میتوان از خود پرسید این باشد:
«آیا دلیلی که برای رفتار خودم بیان میکنم، واقعاً همان دلیلی است که مرا به آن رفتار واداشته است؟»
چرا آشنایی با دیدگاههای لاروشفوکو مهم است؟
لاروشفوکو یکی از متفکرانی است که ما را وادار میکند به تصویری که از خود داریم با دقت بیشتری نگاه کنیم.
ما معمولاً درباره رفتارهای خودمان روایتهایی میسازیم که در آنها خود را باانگیزههای خوب، خیرخواهانه و اخلاقی میبینیم. اما آیا این روایتها همیشه با واقعیت انگیزههای ما مطابقت دارند؟
اهمیت لاروشفوکو در این است که به جای پذیرفتن بیچونوچرای این تصویر، آن را به پرسش میگیرد. او نشان میدهد که انسان ممکن است در شناخت انگیزههای خودش نیز دچار خطا شود و حتی فضایل ظاهری او گاهی با انگیزههایی پیچیدهتر درآمیخته باشند.
از این منظر، خواندن لاروشفوکو میتواند تمرینی برای خودنگری و صداقت بیشتر با خویشتن باشد.
آیا لاروشفوکو بدبین به انسان است؟
این یکی از پرسشهای مهم درباره خواندن لاروشفوکو است.
تأملات او گاهی چنان صریح و بیرحمانه به انگیزههای انسانی نگاه میکنند که ممکن است در نگاه نخست، تصویری بدبینانه از انسان به دست دهند. اما خواندن دقیقتر او ما را با پرسش مهمتری مواجه میکند:
آیا دیدن انگیزههای پنهان انسان الزاماً به معنای انکار ارزشهای اخلاقی است؟
در این دوره، به جای آنکه از پیش لاروشفوکو را «بدبین» یا «خوشبین» بدانیم، تلاش میشود دیدگاه او و پیامدهایش برای فهم انسان با دقت بیشتری بررسی شود.
آیا هدف دوره این است که نشان دهد همه رفتارهای خوب ما از روی خودخواهی است؟
نه.
یکی از خطرهای خواندن سطحی لاروشفوکو این است که به یک نتیجه ساده برسیم: «پس پشت هر رفتار خوبی، یک انگیزه خودخواهانه وجود دارد.»
اما مسئله به این سادگی نیست.
- پرسش مهمتر این است که انگیزههای انسانی تا چه اندازه خالص، یکدست و شفافاند؟
- آیا ممکن است چند انگیزه همزمان در یک رفتار حضور داشته باشند؟
- آیا وجود یک انگیزه شخصی در کنار یک انگیزه اخلاقی، ارزش اخلاقی عمل را از میان میبرد؟
اینها پرسشهایی هستند که مطالعه لاروشفوکو میتواند پیش روی ما قرار دهد.
چرا این دوره با تدریس مصطفی ملکیان؟
خواندن متنی مانند «تأملات» بدون توجه به ظرافتهای مفهومی آن میتواند به مجموعهای از جملات قصار درباره «خودخواهی انسان» یا «ریاکاری» تقلیل پیدا کند.
اما مسئله اصلی، فهم پرسشهایی است که پشت این جملات قرار دارند.
در این دوره، تلاش میشود اندیشه لاروشفوکو نه به صورت مجموعهای از حکمهای قطعی درباره انسان، بلکه به مثابه موضوعی برای تأمل و پرسشگری دنبال شود؛ از همین رو، توجه به مفاهیم، پیشفرضها و پیامدهای دیدگاه او اهمیت ویژهای دارد.
آیا بعد از این دوره قرار است نگاه ما به خودمان تغییر کند؟
شاید بهتر باشد به جای چنین وعدهای، پرسش دیگری مطرح کنیم:
آیا ممکن است پس از خواندن لاروشفوکو، بعضی از توضیحاتی را که درباره رفتار خودمان میدهیم، کمی جدیتر بررسی کنیم؟
ارزش چنین دورهای الزاماً در ارائه پاسخهای نهایی نیست. گاهی ارزش یک اندیشه در این است که پرسشی را که پیشتر از خود نپرسیدهایم، پیش روی ما بگذارد.
و شاید یکی از مهمترین دستاوردهای مواجهه با لاروشفوکو همین باشد:
کمی دشوارتر شدنِ خودفریبی.
این دوره برای چه کسانی مناسب است؟
این دوره میتواند برای کسانی جذاب باشد که:
- به روانشناسی اخلاق و رابطه روانشناسی و فلسفه علاقهمندند؛
- روانشناس، رواندرمانگر، مشاور یا دانشجوی این حوزهها هستند؛
- به خودشناسی و شناخت انگیزههای انسانی علاقه دارند؛
- به فلسفه اخلاق و مسئله انگیزههای اخلاقی علاقهمندند؛
- «تأملات» لاروشفوکو را خواندهاند و میخواهند آن را عمیقتر بفهمند؛
- یا اساساً به پرسشهای دشوار درباره انسان و اخلاق علاقه دارند.
و شاید این دوره بیش از همه برای کسانی باشد که هنوز حاضرند از خود بپرسند:
آنچه درباره خودم باور دارم، تا چه اندازه با آنچه واقعاً هستم فاصله دارد؟
«تأملات» لاروشفوکو شاید بیش از آنکه کتابی درباره دیگران باشد، فرصتی برای نگاه کردن دوباره به خودمان باشد؛ به انگیزههایی که میشناسیم، انگیزههایی که نمیشناسیم و روایتهایی که برای توضیح رفتار خود ساختهایم.