مجموعۀ چهارجلدی “در ستایش شکست” اثر کاستیکا براداتان

همۀ‌ ما به دنیا آمده‌ایم که شکست بخوریم. تا دم مرگ تمرین شکست می‌کنیم و ادامۀ‌ کار را به دیگران می‌سپاریم. شکست هم مثل گناه می‌تواند ننگین باشد و اعتراف به آن ما را خجالت‌زده کند. شکست زشت هم هست. به‌ همان زشتی گناه. شکست می‌تواند به اندازۀ‌ خود زندگی بی‌رحم و خانمان‌برانداز باشد. اما شکست معمولاً به اندازۀ‌ کافی بررسی نمی‌شود، کلاً نادیده انگاشته می‌شود یا حتی بدتر، به دست مرشدهای خودیاری و بازاریابان و امثالهم به چیزی مد روز تبدیل می‌شود. همۀ این گروه‌ها با تلاش‌های جدی‌شان برای عوض کردن تصویر شکست و قالب کردنش به مشتری به عنوان پلۀ موفقیت، مضحکه‌ای از این مفهوم ساخته‌اند. پرسش این‌جاست که چگونه شکست واقعی را از شکستی قلابی که در بساط مرشدان خودیاری پیدا می‌شود، تشخیص بدهیم. جواب ساده است: شکست همیشه به فروتنی منجر می‌شود. اگر نشد، شکست واقعی نیست. و این همان موضوعی است که کاستیکا براداتان در مجموعۀ «در ستایش شکست» سعی دارد در موردش صحبت کند.

مجموعۀ «در ستایش شکست» به چهار کتاب مجزا تقسیم شده است و مفهوم شکست را در ساختاری حلقوی، و چهار ساحتِ فیزیکی، سیاسی، اجتماعی و وجودی بررسی می‌کند. هر کتاب هم حول زندگی و آرای یک یا چند شخصیت نام‌آور می‌گردد:

• کتاب باختن به بدن، جلد اول مجموعۀ «در ستایش شکست»، با نگاهی دقیق به زندگی و افکار سیمون وِی، فیلسوف، عارف و کنشگر سیاسیِ فرانسوی، اولین حلقۀ شکست را بررسی می‌کند: شکست فیزیکی و برآمده از ضعف‌ و ناتوانی‌ جسم. آرا و سبک زندگی سیمون وِی نمایانگر حکمتی کهن هستند که گویی فراموشش کرده‌ایم. براداتان نوعی «شی‌ءبودگی بی‌رحمانه» در شکست فیزیکی می‌بیند و به همین دلیل، آن را دورترین حلقۀ‌ ناکامی از انسانی می‌داند که در مرکز چهار دایرۀ متحدالمرکز شکست قرار گرفته است.
• ویرانه‌های شکست سیاسی دربارۀ ناکامی‌ انواع نظام‌های سیاسی است. براداتان با نگاهی موشکافانه به زندگی و آرای مهاتما گاندی، ایده‌ها و اقدامات افرادی مانند هیتلر، روبِسپیر و لنین، و آرمان‌ها و وعده‌های انقلاب‌ کبیر فرانسه و انقلاب بولشویک‌ها، دومین حلقه از چهار نوع شکست ناگزیر انسان را بررسی می‌کند.
• جلد سوم این مجموعه، یعنی جماعت بازندگان، دربارۀ شکست اجتماعی و پیامدهای مهمی که می‌تواند برای ما داشته باشد. رتبه‌بندی و ایجاد دوگانۀ برنده/بازنده در جامعه، رقابتی نفس‌گیر و بی‌پایان به همۀ ابعاد زندگی ما تحمیل می‌کند، به اضطراب و ترس همیشگی‌مان از ناکامی می‌انجامد و، گرچه گه‌گاه موفقیت‌هایی نصیب‌مان می‌کند، شادی را از ما می‌رباید. براداتان این بار با نگاهی زندگی امیل چوران، فیلسوف و جستارنویس رومانیایی‌فرانسوی، به بررسی سومین دایرۀ شکست، یعنی شکست اجتماعی، می‌پردازد. چوران را از شورشی‌ترین اندیشمندان دورۀ خودش نامیده‌اند؛ نیچه‌ای قرن بیستمی، اما غم‌زده‌تر و با طنزی بهتر. او برای رهایی از بار سنگین رقابت‌های اجتماعی به «هیچ‌کاری نکردن» روی آورد تا بتواند قدمی محکم به عقب بردارد ثابت بایستد و خودش را خوب برانداز کند.
• و نهایتاً باختن از مرگ دربارۀ شکست وجودی، یعنی مرگ ناگزیر انسان و پیامد مهم آن است. همۀ ما به‌رغم دستاوردها و ناکامی‌های کوچک و بزرگ‌مان، چاره‌ای جز مواجهه با مرگ خود نداریم و چگونگی همین رویارویی نقشی برجسته در ساخت هویت ما و تعریف آن برای خودمان و دیگران ایفا می کند. این کتاب، با نگاهی به زندگی یوکیو میشیما، نویسنده شاعر، نمایشنامه‌نویس و هنرپیشۀ ژاپنی، به بررسی آخرین و مهم‌ترین دایرۀ شکست می‌پردازد. به نظر براداتان ما با درک کسانی که اختیار زمان مرگ خود را در دست می‌گیرند تا زودتر به ثبات و آرامش آرمانی انسان‌ها برسند، می‌توانیم با میرایی خود کنار بیاییم و چه بسا روایتی معنادار بسازیم که به زندگی‌مان ارزش زیستن بدهد.

مجموعۀ «در ستایش شکست» با تعریفی در حال تکامل از شکست پیش می‌رود. شکست همانی است که وقتی چیزی طبق انتظارمان دیگر وجود ندارد، کار نمی‌کند یا اتفاق نمی‌افتد، تجربه‌اش می‌کنیم. ما با حرکت از یک حلقۀ شکست‌ به حلقۀ دیگر، این گسست، اختلال و مشقت را بیشتر می‌شناسیم. و این دقیقاً بهترین نقطۀ شروع برای سفر شناخت و شکوفایی خود‌ است. فقط در کورۀ‌ تجربۀ انباشتۀ گسست، اختلال و مشقت است که به فروتنی دست می‌یابیم و این فروتنی رهایی از نخوت، توهم و خودفریبی و ناهماهنگی نسبی‌مان با واقعیت را برایمان فراهم می‌کند تا با قریب‌به‌هیچ‌بودگی‌مان کنار بیاییم. براداتان می‌گوید عبور از چهار حلقۀ‌ شکست یک سفر ساده نیست؛‌ سفری «روان‌پالایشگر» است.